Historia dOP
HISTORIA DYWIZJONU OKRĘTÓW PODWODNYCH

Okręty podwodne zajmują w historii Polskiej Marynarki Wojennej miejsce szczególne. Dywizjon Okrętów Podwodnych jest jedyną jednostką o sławie orężnej, który mimo różnych kolei losu istnieje w strukturze Polskiej Marynarki Wojennej od czasu powstania do chwili obecnej.

Starania o nabycie okrętów podwodnych rozpoczęto w pierwszych latach po zorganizowaniu Marynarki Wojennej, a uwieńczone zostały podpisaniem umowy 1 grudnia 1926 r. na zbudowanie we Francji w latach 1926-1932 trzech torpedowo-minowych jednostek podwodnych, którym podczas uroczystości wodowania nadano imiona: ORP Wilk, Ryśi Żbik. W skład Polskiej Marynarki Wojennej okręty weszły z dniem podniesienia bandery: ORP Ryś – 2 sierpnia 1931 r., ORP Wilk – 30 października 1931 r., ORP Żbik – 20 lutego 1932 r. Szef Kierownictwa Marynarki Wojennej Zarządzeniem Nr 724 z dnia 30 kwietnia 1932 r. utworzył z dniem 1 maja 1932 r. Dywizjon Okrętów Podwodnych, a właściwie Dywizjon Łodzi Podwodnych, bo takiej wówczas używano terminologii. Nazwę dywizjonu zmieniono 23 września 1936 r. zastępując "łodzie" "okrętami".

Dywizjon Okrętów Podwodnych wchodził w skład Dowództwa Floty, a jego stałym miejscem bazowania był Port Wojenny w Gdyni. 29 stycznia 1936 r. zawarta została umowa na zbudowanie w latach 1936-1939 w stoczniach holenderskich dwóch dalszych jednostek podwodnych. W stoczni Koninkijke Maatschappij "De Schelde" w Vlissingen 15 stycznia 1938 r. wodowany był ORP Orzeł, a w Rotterdamsche Droogdok Maatschappij w Rotterdamie 17 października 1938 r. ORP Sęp. Podniesienie bandery na ORP Orzeł odbyło się 2 lutego 1939 r. natomiast podniesienie bandery na ORP Sęp miało miejsce w dniu 16 kwietnia 1939 r. na redzie portu bazy holenderskiej Horten.

W latach 1941 – 1946 polscy podwodnicy służyli w Grupie Okrętów Podwodnych na Zachodzie. Grupę tworzyły okręty, które Polska Marynarka Wojenna dzierżawiła od Royal Navy (Sokół i Dzik) oraz od US Navy (Jastrząb).

Banderę polską podniesiono na ORP Sokół 19 stycznia 1941 r., na ORP Dzik 12 grudnia 1942 r. w stoczni Barrow in Furnes, zaś na ORP Jastrząb 4 listopada 1941 r. w New London. Jastrząb był najstarszym okrętem podwodnym jaki pływał pod polską banderą. Zatonął w pierwszym rejsie bojowym nie rozpoznany przez sojusznicze okręty eskortujące konwój zdążający do Murmańska. Największe sukcesy bojowe ORP Sokół i ORP Dzik odniosły na Morzu Śródziemnym, kiedy z bazy La Valletta na Malcie uczestniczyły w licznych operacjach na włoskie transportowce i okręty osłony. W pierwszej kampanii śródziemnomorskiej "Sokół" wykonał jedną z najsłynniejszych swoich akcji, przeprowadzając skuteczny atak na włoską bazę Nanarino 19 listopada 1941 r. a "Dzik" w drugiej kompani zasłynął w korsykańskiej wiktorii we wrześniu 1943 r. Ofiarą polskich okrętów na Morzu Śródziemnym było ponad 30 różnych jednostek o łącznym tonażu ok. 90 tys. BRT.

Po zakończeniu drugiej wojny światowej do Polski powróciły 4 przedwojenne okręty podwodne. Ze Szwecji, gdzie były internowane wróciły 25 października 1945 r.: ORP Sęp, ORP Ryś i ORP Żbik. Z wielkiej Brytanii przyholowany został w 1952 r. ORP Wilk, który został wkrótce złomowany.

Głównym zadaniem dywizjonu było odtworzenie dzielności morskiej okrętów. W wyniku działań wojennych na Bałtyku we wrześniu 1939 r. poważnie zostały uszkodzone technicznie i następnie poddane remontowi generalnemu, który wykonała stocznia w Gdyni. Remont sprawił, że ORP Ryś i ORP Żbik służyły do końca 1955 r., a ORP Sęp do września 1969 r. W latach 1954 – 1955 dywizjon przejął 6 małych okrętów podwodnych typu M – 15 produkcji ZSRR.

W roku 1955, w wyniku zmian organizacyjnych, powstała 1 Brygada Okrętów Podwodnych. Brygada sformowana została z dniem 16 września 1955 r. na bazie Dywizjonu Okrętów Podwodnych w oparciu o Rozkaz Dowódcy Marynarki Wojennej Nr 037/Org. z dnia 09 sierpnia 1955 r. Brygada była samodzielnym związkiem taktyczno – operacyjnym a jej dowódca podlegał bezpośrednio Dowódcy Marynarki Wojennej. Siłę uderzeniową brygady stanowiły do połowy lat 60-tych: ORP Ślązak, ORP Sęp, ORP Kaszub, ORP Kurp, ORP Krakowiak, ORP Kujawiak. Od 1962 r. w skład brygady wchodziły sukcesywnie jednostki typu "W" projektu 613.

Po 16 latach (1955 – 1971) przywrócona została jednostce okrętów podwodnych pierwotna nazwa. W skład nowo utworzonej 3 Flotylli Okrętów weszły wszystkie siły uderzeniowe Marynarki Wojennej. 3 FO sformowana została z dniem 11 marca 1971 r. z 1 Brygady Okrętów Podwodnych, 3 Brygady Kutrów Torpedowych i 7 Dywizjonu Niszczycieli – jednostek, które były samodzielne i podlegały bezpośrednio Dowódcy Marynarki Wojennej. Przez 11 lat siłę dywizjonu stanowiły jednostki projektu "613". Po 20-to letniej służbie pod biało-czerwoną banderą zostały spisane ze stanu i następnie złomowane.

W latach 80 –tych wycofano 4, a wcielono 3 okręty podwodne: ORP Orzeł – typu "887E" (NATO – KILO), najnowocześniejszy, a jednocześnie największy okręt podwodny Marynarki Wojennej, zbudowany w ZSRR, a polską banderę podniósł 29 kwietnia 1986 r. w Rydze. Konstrukcją wewnętrzną i zewnętrzną różni się zasadniczo od wszystkich poprzednich okrętów. Dwa pozostałe okręty podwodne: ORP Wilk i ORP Dzik typu "641" (NATO – FOXTROT) już mocno wyeksploatowane weszły do służby w dywizjonie w latach 1987 – 88.

Pod koniec lat 70-tych polskie okręty podwodne typu Whisky były już mocno przestarzałe. Podjęto decyzje o zastąpieniu ich nowymi typami okrętów. 29 kwietnia 1986 r. w Rydze podniesiono banderę na pierwszym i jedynym polskim okręcie projektu 877E. Polski okręt był jednym z dwóch pierwszych zbudowanych na eksport.

Do 2002 roku główną siłę uderzeniową dywizjonu stanowiły 2 okręty projektu FOXTROT oraz okręt typu KILO. Okręty pr. 641 ze względu na swoją konstrukcję oraz zastosowane technologie (projekt okrętu z lat 57-58) stały się jednostkami nie perspektywicznymi.

W 2000 r. Marynarka Wojenna poczyniła starania o nabycie nowego projektu okrętu, wtedy to właśnie rozpoczęto pierwsze, wstępne rozmowy z Królewską MW Norwegii na temat ewentualnego przejęcia okrętów podwodnych wycofywanych ze służby Królewskiej Marynarki Wojennej Norwegii. Oferta KMW Norwegii była jedną z kilku rozważanych przez polską Marynarkę Wojenną.

Spośród ofert z Francji, Izraela, Niemiec, Szwecji i Norwegii – oferta KMW Norwegii okazała się najkorzystniejsza pod względem technicznym jak i finansowym. Kolejne rozmowy pomiędzy przedstawicielami polskiej Marynarki Wojennej i KMW Norwegii oraz przedstawicielami rządów obu państw doprowadziły w efekcie do podpisania umowy, na mocy której Norwedzy zobowiązali się do nieodpłatnego przekazania nam dotychczas użytkowanych przez siebie KOBBENÓW wraz z trenażerem. Pomimo, że KOBBENY nie należą do jednostek najnowszych, ich produkcja przypadała na lata 60–te to wszystkie jednostki zostały poddane gruntownej modernizacji w latach 89-92 tym samym stając się pełnowartościowymi jednostkami bojowymi. Przejęcie okrętów typu KOBBEN przez polską Marynarkę Wojenną to przede wszystkim możliwość natychmiastowego wykorzystania operacyjnego tych okrętów. Dostosowane są one do standardów NATO, a także są przystosowane do działania we wszystkich rejonach świata. Z uwagi na niewielkie rozmiary oraz skrytość działania, są trudno wykrywalne i wymuszają na potencjalnym przeciwniku zaangażowanie większej liczby siły zwalczania okrętów podwodnych (ZOP). Wyposażone w nowoczesne środki łączności i dowodzenia z powodzeniem mogą współpracować z każdym okrętem podwodnym sił morskich państw NATO.

Transfer okrętów podwodnych typu "KOBBEN" podarowanych Polsce przez rząd Królestwa Norwegii obejmował pięć jednostek, w tym jedną z przeznaczeniem na części zamienne. Są to odpowiednio: ORP Sokół - ex. Stord wcielony do służby 4 czerwca 2002 r., ORP Sęp ex. Skolpen – 16 sierpnia 2002 r., ORP Bielik ex. Svenner 8 września 2003 r., oraz ORP Kondor ex. Kunna 27 listopada 2004 r., natomiast ex-HnoMS "KOBBEN" przeznaczony jest jako rezerwa części zamiennych.

W roku 2003, 10 października oraz 7 listopada ostatecznie wycofano z linii okręty typu FOXTROT, które zostały zastąpione przez KOBBENY.

stopka1